|
 Božidar Adžija, pravnik i publicista, rodio se u Drnišu 24. 12. 1890, gde je završio osnovnu školu. Gimnaziju je upisao u Splitu. Zbog učestvovanja u protivitalijanskim demonstracijama u Splitu i aktivnosti u literarnoj družini i drugim školskim organizacijama, morao je da napusti sedmi razred gimnazije i prešao je u Zadar. Tu su se 17. oktobra 1905. godine sastali politički predstavnici Srba iz Dalmacije, Hrvatske i Vojvodine i prihvatili rezoluciju koju su 3. oktobra na sastanku u Rijeci doneli politički predstavnici Hrvata o borbi protiv Beča - o načinima ostvarenja nacionalnih prava Srba i Hrvata u Austrougarskoj.
Adžiju su, još kao đaka, zaokupljale ideje o slobodi i jedinstvu južnoslovenskih naroda, kao i one panslovenske. Otud i njegove simpatije za Rusiju, najveću slovensku državu. Kao student boravio je nekoliko dana u Moskvi i Petrogradu. Snažno ga je privlačila Masarikova ličnost. Zbog ovog harizmatičnog profesora sociologije na Karlovom univerzitetu, Adžija se odlučio na studije političkih nauka u Pragu, koji je privlačio slovensku inteligenciju, nacionalistički orijentisanu školsku omladinu iz južnoslovenski zemalja pod Austrougarskom, naročito krajem XIX i početkom XX veka.
Završio je trgovačku akademiju i pravo. Za doktora prava promovisan je 1914. u Pragu, posle čega se vraća u otadžbinu. Nekoliko meseci po izbijanju rata bio je mobilisan. Četiri ratne godine proveo je služeći po austrougarskim ratnim garnizonima u Dalmaciji. Posle završene vojne obuke prebačen je za sudskog pisara i prevodioca vojnih komandi. Iz vojske se vratio u Drniš, gde je prilikom formiranja Narodnog veća bio izabran za njegovog člana. Pošto se nije slagao sa prisustvom italijanske vojske na tlu Dalmacije, seli se u Zagreb.
U novostvorenoj državi, posle ujedinjenja 1. decembra 1914, kao desničar, nije prihvatao shvatanja socijalne revolucije, ali je insistirao na toleranciji prema boljševicima.
Kad je grupa SKA (Grupa za socijalnu i kulturnu akciju) pokrenula almanah "Generacija pred stvaranjem", upoznaje Otokara Keršovanija. Sa Ognjenom Pricom sarađuje na časopisu "Radnički pokret". Pokrenuo je i uređivao "Socijalnu misao", u kojoj je pisao o političkim, kulturnim i društvenim pitanjima sa gledišta naučnog socijalizma, iznoseći jednostrana i često vulgarizovana shvatanja. Želeći da prikaže razvoj socijalne ideje, piše knjigu "Od Platona do Marksa". U časopisu "Nova litaratura", koji su u Beogradu pokrenuli Veselin Masleša i Otokar Keršovani, objavljen je 1929. negativan prikaz ove Adžijine knjige. Objavljuje 1928. "Deset godina ruske revolucije", takođe, veoma kritikovanu zbog jednostranosti i neadekvatnih analogija.
Štitio prava radnika
Proglašen je 1919. za poverenika za socijalnu politiku u Zemaljskoj vladi. Organizovao je prvu radničku biblioteku. U vreme dok je bio član Glavnog odbora Socijaldemokratske stranke i urednik njenog glasila "Sloboda", Adžija je bio zaposlen kao službenik Zemaljske blagajne za potporu bolesnih radnika i za osiguranje protiv nezgoda u Zagrebu. Posvećuje se proučavanju i radu na socijalno-političkom zakonodavstvu, posebno na zaštitnom i osiguravajućem radničkom zakonodavstvu. Od osnivanja Saveza bankovnih činovnika Jugoslavije 1922. bio je četiri godine njegov glavni sekretar. Bio je osnivač i glavni urednik socijalno-političke revije "Radnička zaštita". Stalni kontakti sa radničkom klasom opredelili su ga za politiku Komunističke partije Jugoslavije.
U vreme svetske krize 1929. godine, Božidar Adžija već prelazi na pozicije KPJ. Na osnivačkom kongresu Komunističke partije Hrvatske, avgusta 1937, Adžija je nakratko izabran za člana Centralnog komiteta Komunističke partije Hrvatske. Iste godine postaje predsednik Glavnog inicijativnog odbora Stranke radnog naroda. Bio je angažovan u revolucionarnom i ilegalnom radu. Stranka je raspuštena 1940. godine. Njena platforma je zadržavala sve osnovne zahteve Narodnog fronta. Aktiviste Stranke radnog naroda policija je pratila, hapsila i predavala Sudu za zaštitu države. Adžija, kao predsednik, i Mladen Iveković, kao sekretar stranke, pokreću i uređuju najpre veoma čitan "Odjek" (1935-1936), posle njegove zabrane "Novi list" (1937), a zatim "Naše novine" (1939). Policija 1938. ponovo hapsi Adžiju, suđeno mu je u Zagrebu, ali je oslobođen zbog pomankanja dokaza.
Ubrzo posle izlaska Ognjena Price iz zatvora, Adžija pokreće i uređuje s njim "Znanost i život" (1936-1938), časopis za popularizaciju nauke, politike Komunističke partije i ideja marksizma. U vreme vlade Cvetković-Maček 1939, Božidar Adžija je bio zatvoren devet meseci u Lepoglavi. Početkom sledeće godine, Adžiju je opet uhapsila Mačekova "Narodna zaštita" Banovine Hrvatske. U zatvoru na Savskoj cesti u Zagrebu bili su: Adžija, Prica, Keršovani i Cesarec. Posle kapitulacije stare Jugoslavije predati su ustašama i prebačeni u koncentracioni logor u Kerestincu. Sa Ognjenom Pricom i Otokarom Keršovanijem streljan je 9. jula 1941. godine. Božidar Adžija pripadao je intelektualnom krilu komunističkog pokreta. Njegova uloga može se označiti kao dominantno prosvetiteljska, a manje striktno ideološka. Politički angažman predstavlja proizvod, prevashodno, humanističke orijentacije. Naknadne totalitarne i autorinarne devijacije jedne utopijske ideje ne utiču na pozitivno valorizovanje njegovog lika i dela.
| Broj pregleda: 1939 | E-pošta
Samo registrovani posetioci mogu napisati komentar.
Molimo ulogujte se ili se registrujte. |
O nama
